Sağlık

Dünyanın en ölümcül 5 kanseri

Kanser, metastaz (kanserin farklı organlara yayılması) olarak bilinen ve mevte yol açabilen bir süreçte olağandışı hücrelerin öbür organlara yayılabilecek kadar süratli çoğalmasına neden olarak bedenin çabucak hemen her kısmını etkileyen bir hastalıktır.

Dünya Sıhhat Örgütü’ne (DSÖ) nazaran kanser, tümörlerin yahut berbat huylu neoplazmların ortaya çıkmasına ve insan bedeninde süratle çoğalmasına neden olabilen bir hastalıktır. Metastazlar  kanser nedeniyle mevtin önde gelen nedenidir. Geçtiğimiz yıl dünyada yaklaşık 10 milyon insan kanser nedeniyle hayatını kaybetti.

EN ÖLÜMCÜL 5 KANSER

2020 yılında en çok can alan tip 1.8 milyon vefatla akciğer kanseri oldu. DSÖ tarafından listelenen en ölümcül 5 kanser ise şunlar:

Akciğer kanseri: 1.8 milyon mevt

Kolorektal kanser: 935.000 vefat

Karaciğer kanseri: 830.000 mevt

Mide kanseri: 769.000 vefat

Göğüs kanseri: 685.000 mevt

DSÖ ayrıyeten 2020’de dünyada en sık görülen kanser cinslerinin hangileri olduğunu da açıkladı:

Göğüs kanseri: 2.26 milyon yeni hadise

Akciğer kanseri: 2.21 milyon yeni olay

Kolorektal kanser: 1.93 milyon yeni olay

Prostat kanseri: 1.41 milyon yeni olay

Cilt kanseri: 1.20 milyon yeni olay

Mide kanseri: 1.09 milyon yeni olay

KANSERİN NEDENLERİ

Birtakım genetik faktörlerin ve kimyasal yahut biyolojik hususlar üzere dış kanserojenlerin etkileşimi insanlarda kanseri tetikleyebilir. Görülme oranı yaşla birlikte artar, bunun nedeni muhtemelen risk faktörlerinin birikmesi ve yıllar içinde beden hücresel tamirat sistemlerindeki aktifliğini yavaş yavaş kaybetmesidir.

Ek olarak, DSÖ kanser için risk faktörleri olarak tütün kullanımı, alkol kullanımı, sıhhatsiz beslenme, hareketsizlik ve hava kirliliğini belirtmektedir, bu nedenle bunları azaltmak hastalığın önlenmesine yardımcı olabilir. Kanserin erken tespiti ve uygun tedavisi, hastanın güzelleşmesini sağlamak ve vefatı önlemek için çok kıymetlidir.

Tütün

Tütün kanser ve ölümlerin önde gelen nedenidir. Tütün kullanımının inançlı düzeyleri yoktur. Sigara dumanında 60’ı kanserojen olan 4.000’den fazla ziyanlı husus tanımlanmıştır. En değerlileri ortasında katran ve benzen bulunur. Tütün kullanımı en az 19 kanser tipi ile alakalıdır, en yaygınları akciğer kanseri , mesane kanseri ve ağız kanseridir.

Alkol

Alkol kullanımı ağız, boğaz, yemek borusu, gırtlak, karaciğer ve göğüs kanseri riskini artırabilir. Alkol tüketimi, orta seviyede bile olsa bir risk faktörüdür. Ne kadar çok alkol tüketirseniz, risk o kadar büyük olur.

Güneş ışığı

Güneşten yahut yapay (UVA lambaları) ultraviyole (UV) radyasyona sık ve ağır maruz kalma, cilt kanseri için ana çevresel risk faktörüdür. Bilhassa çocukluk periyodunda şiddetli ve tekrarlayan güneş yanığının kansere yakalanma riskini arttırdığı gösterilmiştir.

Obezite

Fazla kilolu yahut obez olan şahıslar göğüs kanseri, kolon kanseri, rektum kanseri, özofagus, böbrek, pankreas ve safra kesesi kanseri üzere farklı kanser çeşitleri için daha yüksek risk altında olabilir. Sağlıklı bir diyet izlemek, fizikî aktivite uygulamak ve sağlıklı bir kiloyu korumak, kimi kanserlerin ve diyabet, yüksek tansiyon yahut iskemik kalp hastalığı üzere öbür hastalıkların riskini azaltabilir.

Meyve ve sebzelerden varlıklı diyetler birçok kanser tipine karşı gözetici tesire sahip olabilir. Çok kırmızı ve işlenmiş et tüketimi, artan kolorektal kanser riski ile bağlantılıdır. Ayrıyeten sağlıklı beslenme alışkanlıkları yalnızca birtakım kanser tiplerini engellemekle kalmaz, birebir vakitte kardiyovasküler hastalık riskinin de azalmasına yardımcı olur.

Korunmasız cinsel bağlantı

İnsan papilloma virüsü (HPV), cinsel yolla bulaşan çok yaygın bir hastalıktır. Birden fazla durumda, HPV kendi kendine geçer. Lakin birtakım HPV cinsleri muhakkak kanser tiplerine neden olabilir: anal, boğaz, penis, servikal, vajinal yahut vulvar.

Yaş

Kanser her yaşta ortaya çıkabilir, yetişkinlere özel bir hastalık değildir. Genel olarak kanserin gelişmesi yıllar alabilir ve bu nedenle kanser teşhisi konan bireylerin birçok 65 yaş ve üzerindedir. Sonuç olarak, yaşlanma kanser için çok değerli bir risk faktörüdür.

Enfeksiyonlar

Kimi mikroplar, hücre büyümesini ve çoğalmasını denetim eden sinyalleri kesme, bağışıklık sistemini zayıflatma yahut kronik iltihaplanmaya neden olma yetenekleri nedeniyle kansere neden olabilir yahut kansere yakalanma riskini artırabilir. Bu enfeksiyonlar ortasında karaciğer kanseri gelişimi ile bağlı olan hepatit B ve C virüsü ile enfeksiyon, rahim ağzı kanseri riskinin artmasıyla alakalı insan papilloma virüsü (HPV) enfeksiyonu ve ayrıyeten vulva, vajina, penis, anal kanal, ağız ve boğaz tümörleri, Epstein-Barr virüsü, insan immün yetmezlik virüsü (HIV), mide kanseri riskinin artmasıyla bağlı olan Helicobacter pylori bakterileri, schistosoma haematobium üzere paraziter enfeksiyonlar ve karaciğer kanserine neden olabilen opisthorchis viverrini enfeksiyonu yer alır.

Hormonlar

Hormonlar, hem bayanlarda hem de erkeklerde kimi fizyolojik fonksiyonlarda gerekli olmasına karşın, çok yaygın üç kanser çeşidinde değerli bir rol oynamaktadır: Göğüs kanseri, yumurtalık kanseri ve prostat kanseri. Bu kimyasallar, hormona hassas dokulardaki tümörleri uyarabilir ve hastalığın ilerlemesini hızlandırabilir yahut kanserin nüksetmesini kolaylaştırabilir.

Kronik iltihaplanma

Enflamasyon (iltihaplanma), bedenin enfeksiyon, yara yahut toksik bir unsurun tesiri üzere bir taarruza yansısıdır. Kronik enflamasyonda inflamatuar süreç, yaralanma olmadığında bile başlayabilir ve olması gerektiği vakit bitmeyebilir. Kronik enflamasyona, geçmeyen enfeksiyonlar, olağandışı bağışıklık tepkileri yahut obezite üzere durumlar neden olabilir. Vakitle, kronik enflamasyon DNA’ya ziyan verebilir ve kansere yol açabilir. Ülseratif kolit yahut Crohn hastalığı üzere kronik inflamatuar bağırsak hastalığı olan bireylerde kolon kanseri gelişme riski daha yüksektir.

İmmunosupresyon

Kimi ilaçlar, bağışıklık sistemi hastalıkları ve birtakım enfeksiyonlar (HIV gibi), bağışıklık sisteminin kanser hücrelerini tespit etme ve yok etme yahut kansere neden olan enfeksiyonlarla savaşma yeteneğini azaltır.

Radyasyon

İyonlaştırıcı radyasyon ismi verilen muhakkak dalga boylarındaki radyasyon, DNA’ya ziyan verecek ve kansere neden olacak kadar güce sahiptir. İyonlaştırıcı radyasyon, ultraviyole (UV) radyasyonu, radon, X-ışınları ve öbür yüksek güçlü radyasyon biçimlerini içerir. Görünür ve hareketli ışık yahut manyetik alanlar üzere düşük güçlü, iyonlaştırıcı olmayan radyasyon biçimleri DNA’ya ziyan vermez ve kansere neden olduğu gösterilmemiştir.

Ortamdaki unsurlar

Birtakım endüstriyel, konut yahut işyeri kimyasalları kanserle temaslıdır. Hava kirliliği akciğer, böbrek, mesane ve kolorektal kanser ile bağlıdır.

Genetik

Kanser hadiselerinin yalnızca küçük bir kısmı kalıtsal bir bozukluğa bağlıdır. Şayet kanser aileden geliyorsa, jenerasyondan nesile aktarılan mutasyonların olması mümkündür. Muhakkak kanser tiplerinin riskini artıran kalıtsal mutasyonların olup olmadığını belirlemek için genetik test gereksinimi kişisel olarak değerlendirilmelidir.

KANSERİN EN YAYGIN BELİRTİLERİ

Kanserin neden olduğu belirtiler bedenin etkilenen kısmına nazaran değişir ve birçok vakit spesifik değildir.

Bu belirti yahut semptomların varlığı, kanser olduğunuz manasına gelmez. Bir kişi bu semptomlardan rastgele birini gösterirse ve vakitle devam ederse yahut kötüleşirse, sıhhat uzmanlarına danışmalıdır.

– İstenmeyen kilo alımı yahut kaybı üzere kilo değişiklikleri.

– Besbelli bir neden olmaksızın daima ateş yahut gece terlemesi.

– Yorgunluk yahut dinlenmekle düzelmeyen yorgunluk.

– Bariz bir neden olmaksızın kalıcı kas yahut eklem ağrısı.

– Sarı pigmentasyon (sarılık), yoğunlaşma (hiperpigmentasyon) yahut ciltte kızarıklık (eritem), güzelleşmeyen yaralar yahut ben yahut siğillerdeki değişiklikler üzere cilt değişiklikleri.

– Deri altında hissedilebilen yumru, sertleşme yahut kalınlaşma.

– Bağırsak yahut mesane boşaltma alışkanlıklarındaki değişiklikler.

– Kalıcı öksürük yahut nefes darlığı.

– Ses kısıklığı.

– Yutma zorluğu.

– Yedikten sonra kalıcı hazımsızlık yahut rahatsızlık.

– Olağandışı kanama (vajinal, dışkı, öksürük, göğüs ucu) yahut besbelli bir nedeni olmayan morarma.

Bunlar en yaygın belirti ve semptomlardır, lakin bahsedilmeyen daha birçok belirti vardır. Rastgele bir büyük değişiklik fark edilirse, bilhassa uzun sürerse yahut kötüleşirse sıhhat grubuna bildirilmelidir. Kanserin erken teşhisi en tesirli tedavidir.

KANSERİ ÖNLEMEK İÇİN 10 İPUCU

Şu anda kanserin nedenleri hakkında sahip olduğumuz bilgilerle, çeşitli kanser çeşitlerinin değerli bir kısmını tedbire fırsatına sahibiz. İşte kanseri önlemek için yapabileceğiniz ömür üslubu değişiklikleri:

1. Sağlıklı ve çeşitli bir diyet izleyin

Daha fazla meyve ve zerzevat tüketenlerin vefat oranları, az yiyenlere nazaran yüzde 30’a kadar daha azdır. Sebzeler açısından güçlü bir diyetin başkalarının yanı sıra kanser cinslerine, kardiyovasküler hastalıklara ve diyabete karşı koruduğu görülmüştür.

– Günde en az 5 porsiyon meyve ve zerzevat tüketin.

– Rafine eserler yerine tam ve işlenmemiş eserleri tercih edin.

– Bilhassa kırmızı ve işlenmiş et tüketimini en aza indirin.

– Şekerli içeceklerden ve yüksek tuz içeren eserlerden kaçının.

2. Her gün fizikî idman yapın

Antrenman, birtakım kanser çeşitlerine karşı hami bir faktördür. Günde 30 dakikalık bir yürüyüş dahi epey tesirli sonuçalr doğurabilir. Günlük rutine dahil etmek için kimi seçenekler şunlardır:

– Yarım saat süratli tempoda yürüyün.

– Metro yahut otobüsten birkaç durak evvel inin ve seyahatin geri kalanını yürüyerek yapın.

– Bisiklete binin.

– Yüzme, koşma üzere rastgele bir spor yapın.

– Ve hepsinden kıymetlisi, çok rahat olmasına karşın, daima oturmaktan kaçının.

3. Rutin aşılarınızı olun

Aldığımız aşılardan haberdar olmak çok kıymetlidir. Örneğin bizi hepatit B’den koruyan aşıyı olmak çok değerlidir zira bu enfeksiyon kansere neden olabilir. Bu aşılar yüksek güvenlik profiline sahiptir.

4. Kanser tarama testleri yaptırın

Birtakım kanserler ne kadar erken tespit edilirse o kadar yeterlidir. Örneğin:

– Mamogram yaşları 50 ila 69 göğüs kanseri.

– Rahim ağzı kanseri için her 3-5 yılda bir sitoloji yahut HPV testi.

– Kolon kanseri için 50 ila 69 yaşlarında dışkıda zımnî kan testi.

5. Bayansanız: Mümkünse çocuklarınızı emzirmeye çalışın

Emzirmek, kanser riskinizi azaltır. Birtakım kanser riskleri ile bağlantılı olduğundan rastgele bir hormon tedavisi almadan evvel hekiminize çok yeterli danışın.

6. Tütünden kaçının

Sigaranın birçok kansere ve başka hastalıklara yol açtığı yeterli bilinmektedir. Öyleyse neden bu türlü ziyanlı bir alışkanlığı uygulamaya devam ediyoruz? Tütün kullanımı kanser, cinsel iktidarsızlık ve gebe bayanların fetüse ziyan vermesi dahil olmak üzere birçok hastalığın ana nedenidir.

7. Alkol tüketmeyin

Alkol, bilhassa baş ve boyun, yemek borusu, karaciğer, göğüs ve kolon kanserleri olmak üzere çeşitli kanserlerin riskini artırır. Alkol için sağlam bir ölçü yoktur, bu yüzden en uygunu hiç tüketmemektir.

8. Çok kilodan kaçının

1. ve 2. ipuçlarını takip edersek, bunu elde etmek daha kolay olacaktır. Kalori alımınızı ölçülü hale getirmeniz ve bilhassa hayvansal kaynaklı olanlar olmak üzere çok yağlı yiyecekleri ortadan kaldırmanız önerilir.

9. Kendinizi güneşten koruyun

Bu bilhassa hayatın birinci yıllarında çok değerlidir. Çocuk yanıkları yetişkin cilt kanserine yansıyabilir. Kendinizi güneş kremi ile koruyun ve azamî güneş yoğunluğu saatlerinden kaçının ve çocuklarınız varsa onları koruyun.

10. Kendinizi her türlü ziyanlı husustan koruyun

Meskende, iş yerinde, sokakta… Her yerde kanserojen unsurlardan uzak durun. Her vakit kollayıcı tedbirlere uyun. Örneğin riskli bir işte çalışıyorsanız çamaşır makinesinde asla olağan ve iş kıyafetlerinizi karıştırmayın.

Daha Fazla Göster

İlgili Makaleler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu